Theater over de kleinmenselijke mechanismen
08/10/24
In De Miskenden klagen een mislukte kunstenaar en een docent Beeldende Kunsten over de kunstwereld waar zij niet echt bij horen. Zelden klonk cultuurpessimisme en misantropie zo wellustig en welluidend als in dit (praat)stuk van Stefaan Van Brabandt.
Stefaan Van Brabandt zet ons de laatste jaren aan het denken met zijn theaterstukken over filosofen als Socrates, Marx, Spinoza, Sartre & de Beauvoir en zeer binnenkort met Schopenhauer. Maar Van Brabandt schrijft ook andere stukken, vaak in opdracht. Zo is De Miskenden – voor het Mechelse gezelschap Lazarus – een dialoog tussen de mislukte kunstenaar Kris D’Hondt (gespeeld door Greg Timmermans) en diens oud-docent Mark Vanneste (Günther Lesage). Zij proberen hun teleurstelling in de kunstwereld door te spoelen met subtiele en minder subtiele steken en tirades over de middelmatigheid, de lelijkheid, de domheid en het middenklassegeleuter van ‘Klaragepensioneerden’, cultuursnobs, mediapatsers en showbizzproleten.
Hoe kom je bij dit onderwerp? Van Brabandt: ‘Het idee van twee ‘miskenden’ uit de kunstwereld die zich samen eens voluit ergeren had ik al een tijdje. Daarnaast is het feit dat je je verdriet, teleurstellingen, maar ook je hoop en dromen kan delen de basis van een hechte vriendschap. Samen klagen kan deugd doen. En dat beklag over de kunstwereld is natuurlijk geen echte afrekening, maar juist een uiting van liefde voor de kunst. Die liefde verklaart waarom de twee zo kwaad zijn dat de kunstwereld hen niet erkent, en niet waarmaakt waar zij als kind, als jongere, of als aspirant-kunstenaar van gedroomd hadden. De realiteit dat het ook in de kunsten vaak eerder over netwerking en marketing gaat dan over talent en artistieke kwaliteit komt hard binnen.’
Het stuk lacht dus niet met de mislukking van de miskenden? ‘Integendeel, ik vind dat zij een punt hebben. Je hoopt als artiest iets bijzonders te kunnen communiceren, of in een wereld van verwante zielen terecht te komen. Sommigen vluchtten zelfs in de kunst omdat ze de realiteit niet aankonden, of ordinair of gemeen vonden. En dan stel je vast dat in die kunstwereld, die een bepaalde morele superioriteit uitstraalt, dezelfde kleinmenselijke mechanismen spelen.’
Is deze zelfkritiek in het theater geen linke boel, aangezien de kunsten sowieso veel te verduren krijgen uit bijvoorbeeld de politieke hoek? ‘Helemaal niet. Dit is geen nestbevuiling of ideologische aanval. Het gaat over meer dan alleen de arena van de kunst wereld. Ook in de academische, de media- of de perswereld draait het soms eerder om concurrentie, clickbait of bedrijfseconomische principes. Ook daar vind je veel mensen die de voeling kwijt zijn met hun oorspronkelijke drijfveren om in die sectoren actief te zijn. Op een existentieel niveau gaat dit stuk ook over eenzaamheid. We hebben allemaal onze dromen en verwachtingen gehad van het leven. Hoe ga je er mee om als de werkelijkheid tegenvalt? Zoals het stuk op zichzelf demonstreert, kunnen kunst en vriendschap dan juist een reddingsboei zijn.’
Tekst: Michaël Bellon
Foto: © Tine De Wilde
Uit: uitgekamd oktober 2024
