submenu

Marc Blyaert brengt ode aan Rik Wouters op Toast Literair - 21/12/2021

‘Tragisch kunstenaarsleven’

Over de werken van de fauvistische kunstenaar Rik Wouters is al genoeg geschreven, vond Marc Blyaert. Daarom besloot de gewezen Oppemnaar om een boek uit te brengen waarbij de focus ligt op zijn leven, en op de relatie met zijn grote liefde Nel.

125 jaar geleden overleed Rik Wouters in een Amsterdams ziekenhuis. Hij moest nog 34 worden, maar ondanks zijn jonge sterfleeftijd leest zijn leven – letterlijk – als een roman. Wouters werd geboren in Mechelen. Als 12-jarige jongen ging hij in het meubelatelier van zijn vader werken, maar hij ontwikkelde ook zijn talenten als beeldhouwer en schilder. Hij maakte kennis met het fauvisme, een expressionistische kunststroming. Na zijn huwelijk met Helene – ‘Nel’ – werd bij Wouters tbc vastgesteld. Daarom verhuisde het jonge koppel in 1907 naar de bosrijke omgeving van Watermaal-Bosvoorde. Een succesvolle kunstenaarscarrière kende hij niet. ‘Er was één galeriehouder die zijn werken wilde exposeren, maar voor de rest geraakte hij zijn werken nauwelijks kwijt’, vertelt Marc. Hij bracht onder het pseudoniem Pieter Blyaert in 2018 het boek Rik en Nel uit. ‘Maar erger was het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, en later zijn ziekte. Hij kreeg kaakbeenkanker. Als soldaat aan het front werd hij ziek. Met zijn vrouw Nel vluchtte hij naar Amsterdam. Hij bleef schilderen, maar zijn werken werden donkerder. Zeker na de operaties, die hem op een bepaald moment bijna zijn hele zicht hebben ontnomen. En voor een schilder bestaat er natuurlijk niets ergers.’

Twee keer bijzonder

Het boek van Blyaert over Wouters is tweemaal bijzonder. Eerst en vooral omdat niet het repertoire van de kunstenaar centraal staat, maar wel zijn leven. ‘Over de werken van Rik Wouters bestaan genoeg kunstboeken. Ik heb daar weinig of niets nieuws over te vertellen. Over zijn leven is veel minder geschreven. Nochtans is dat net wat mij het meest fascineert.’

Bijzonder is het boek ook door het originele vertelprocedé. In Rik en Nel wordt niet over Wouters geschreven, maar het is de kunstenaar zelf die aan het woord komt, onder meer door brieven die hij aan zijn geliefde Nel schreef. Ook de brieven van Nel werden in het boek opgenomen. ‘Het boek bestaat niet enkel uit brieven. Er zijn ook dagboekfragmenten – vooral van Nel – en getuigenissen van vrienden en tijdgenoten zoals Edgard Tytgat of James Ensor.’

De erkenning voor het werk van Wouters kwam pas laat. Te vaak valt hij tussen de plooien van de kunstgeschiedenis. ‘Het is vooral jammer dat hij zich niet verder heeft kunnen ontwikkelen’, aldus Blyaert. ‘Internationaal gesproken is hij een bescheidener garnaal. Picasso, die een jaar eerder werd geboren, is bijvoorbeeld toch een maatje groter gebleken. Rik Wouters was gedurfd in zijn kleurenpalet, maar hij is toch een beetje blijven steken in zijn onderwerpen. Natuurlijk spelen zijn ziekte, de oorlog en zijn vroege dood een rol als we zijn artistieke testament maken.’

Toast Literair

Na Rik en Nel publiceerde Blyaert in 2019 een nieuw boek: De smaak van kanker: afgescheiden afscheid. ‘Dat is een dichtbundel die ik eigenlijk tweeëntwintig jaar geleden schreef naar aanleiding van de ziekte en uiteindelijk de dood van mijn collega en vriend Ludwig Anquinet. Het is een bundel van zevenentwintig gedichten met als centrale thema de langzame aftakeling en de bijhorende gevoelens ten gevolge van het onherroepelijke afscheid.’

En er zitten nog boeken in de pijplijn. ‘Een boek waar ik al jarenlang op lig te broeden, is het relaas van een moderne klassieke gitarist die dagelijks vele uren oefent, maar daar nooit echt iets mee verdient. Toch gaat hij er mee door. Ook al zou het gemakkelijker zijn om populaire muziek te spelen en daar misschien rijkelijk van te kunnen leven …’

Binnenkort bespreekt Marc Rik en Nel in GC de Kam, tijdens Toast Literair van het Davidsfonds. De auteur heeft trouwens een band met Wezembeek-Oppem. ‘Hoewel ik in Etterbeek geboren ben en eerst heel even in Sint-Lambrechts-Woluwe heb gewoond, groeide ik vanaf mijn tweede levensjaar op in Wezembeek-Oppem, meer bepaald in de Van Severlaan. Samen met mijn twee broers en twee zussen ging ik hier naar de lagere school, de voetbalclub en in het weekend naar de Chiro. Maar ook sinds mijn zesde naar de fanfare en later de muziekschool. Daar behaalde ik uiteindelijk ook het diploma notenleer en de regeringsmedaille voor klassieke gitaar.’

‘Ik kom nog heel geregeld in Oppem omdat mijn ouders daar nog steeds wonen en hun adres meermaals per jaar de vaste afspraak vormt voor verjaardagen of andere samenkomsten. Zo herdenken wij er elk jaar opnieuw het overlijden van onze zus Marleen, die jammer genoeg in 2001 overleed.’

Op Toast Literair stel ik mijn boek Rik en Nel voor aan de hand van de teksten en met illustratie van foto’s en prenten. Vooral de belangrijkste kunstwerken die Rik Wouters heeft vervaardigd zullen aan bod komen. Maar ook de ervaringen van zijn muze en vrouw Nel en hoe dat hun relatie in de loop der tijd heeft beïnvloed. Vooral dan de negatieve ervaringen die Rik aan het front opdeed tijdens de oorlog en de ziekte en operaties die hij achteraf moest ondergaan. Want ‘tragisch’ is wel het minste wat je over zijn kunstenaarsleven kan zeggen. Hij werd immers heel ziek en stierf zo goed als onbekend, terwijl zijn werken na zijn dood hemelhoge bedragen opbrachten.’

 

Tekst: Wim Troch
Foto: © Tine De Wilde
Uit: uitgekamd december 2021